De stad wordt steeds heter, en heftige regenval en overstromingen komen vaker voor. Maar de zwaarste klappen vallen niet overal even hard. In stenige wijken met weinig groen, waar mensen in slechte huurwoningen wonen en weinig te besteden hebben, zijn de gevolgen van klimaatverandering het grootst. Bewoners hebben vaak geen middelen om hun leefomgeving te verbeteren. In sommige buurten komt daar ook nog funderingsschade bij door bodemdaling. Zo dragen juist de mensen met de minste draagkracht de grootste lasten. Tijd voor meer aandacht voor ‘klimaatrechtvaardigheid’.
Omgaan met klimaatverandering is een belangrijk onderwerp tijdens het Architectuur Film Festival Rotterdam, dat gehouden wordt in Lantaren Venster van 8 tot 12 oktober (www.affr.nl). In aanloop naar het festival maakte OPEN Rotterdam twee reportages over dit thema in combinatie met dit artikel over klimaatrechtvaardigheid.
Armoede, ongelijkheid en klimaatrechtvaardigheid
In Rotterdam leven volgens recente cijfers zo’n 41.600 mensen onder de armoedegrens, wat neerkomt op circa 6% van de inwoners (Warm Rotterdam, 2025). Mensen die in armoede leven worden minder oud. Hun gezondheid en welzijn blijven achter en ze wonen vaker in kleinere en ongezondere woningen. Klimaatverandering versterkt deze ongelijkheid.
Wetenschappers Patricia Enriquez en Liona Li geven in hun boek ‘Where we stand’ (2024) een stem aan bewoners uit de armere wijken van Rotterdam-Zuid: Bloemhof, Hillesluis, Feyenoord en Afrikaanderwijk. Daar leeft 20-25% van de huishoudens op het sociale minimum. Volgens hen zijn deze wijken slecht bestand tegen hittestress en wateroverlast terwijl de bewoners onvoldoende worden betrokken bij het klimaatadaptatiebeleid.
Daarnaast kan dit beleid onbedoeld negatieve effecten hebben. Vergroening en stedelijke vernieuwing maken een buurt wel toekomstbestendiger, maar ook duurder. Kwetsbare bewoners worden dan uit hun eigen buurt verdrongen en belanden in een slechtere wijk, met nog grotere risico’s, waar ze niet meer uit weg kunnen komen. Rijkere groepen kunnen zich wel aanpassen of onttrekken aan klimaatrisico’s. Zo veroorzaakt het beleid dus gentrificatie in naam van klimaatadaptatie.
Verschillen tussen de wijken
Volgens het Kennisportaal Klimaatadaptatie zijn er grote verschillen tussen de armere en de rijkere wijken in Rotterdam (klimaatadaptatienederland.nl). De armere wijken zoals delen van Charlois, Feijenoord, Delfshaven, Afrikaanderwijk en Bospolder-Tussendijken liggen vaak lager onder de zeespiegel en hebben meer verharding. De woningen zijn gevoeliger voor schimmel en vochtproblemen. De woningen zijn slecht geïsoleerd waardoor de energiekosten hoog zijn. Bij warme dagen is er meer behoefte aan koeling, bij koude winters meer stookkosten. De bewoners hebben vaker gezondheidsproblemen en zijn gevoeliger voor hitte.
De rijkere wijken zoals Kralingen, Hillegersberg en delen van Centrum en Noord zijn groener, hebben meer tuinen en grotere huizen met betere fundering. De huizen zijn beter geïsoleerd en hebben vaker zonnepanelen en warmtepompen, waardoor de lasten lager zijn en het comfort hoger. De gezondheidsrisico’s zijn kleiner en de toegang tot zorg is beter.
Conclusie: de arme wijken hebben meer last en minder middelen. De rijke wijken zijn óók kwetsbaar, maar bewoners kunnen de gevolgen dempen of uitstellen. Klimaatverandering versterkt dus de bestaande ongelijkheid. Gezondheid, woonkwaliteit en financiële draagkracht bepalen wie de klappen krijgt.
Afrikaanderwijk
Paula Zwitser, activistisch sociaal ondernemer, werkt met bewoners van de Afrikaanderwijk, één van de armere wijken van Rotterdam. Ze is lid van het team Klimaatrechtvaardig Rotterdam. Zij betoogt, dat mensen heel concreet de impact van klimaatverandering ervaren in hun woning tijdens hete dagen en bij piekbuien, waardoor ze last krijgen van wateroverlast of schimmel. Dit is hoe klimaatverandering het meest wordt gevoeld. Maar het gaat er niet alleen om of je de gevolgen merkt van klimaatverandering, maar ook of je er wat tegen kan doen. Dat wordt handelingsperspectief genoemd. En die is laag in de armere wijken van Rotterdam.
We vragen haar wat zij vindt dat er moet gebeuren. Paula: “Ik denk dat het op heel veel plekken in Rotterdam echt wel een probleem is dat mensen zowel binnen als buiten die impact voelen van klimaatverandering en niet genoeg middelen hebben om daar wat aan te doen. Er zijn wel veel projecten, maar het gaat niet snel genoeg.
Ik denk dat er moeilijke keuzes gemaakt moeten worden. Je kan natuurlijk niet in één keer alle huizen in Rotterdam aanpakken. Maar wat je wel kan doen is beslissen dat juist de mensen die nu in kwetsbare positie zitten als eerste geholpen worden.
Er zijn wel hele toffe regels over hoe nieuwbouw klimaatadaptief gemaakt kan worden, maar de uitdaging zit misschien ook juist wel in die bestaande bouw.”
Zie ook de reportage “Is Rotterdam wel klimaatrechtvaardig?”
Handelingsperspectief per wijk – Op bovenstaande kaart zie je hoe het handelingsperspectief is verdeeld over de wijken in Rotterdam naar inkomen. Je ziet vooral in Rotterdam-Zuid wijken waar de meerderheid van de bewoners een laag handelingsperspectief heeft (bron: Klimaatrechtvaardig Rotterdam).
Carnisse
Carnisse is een versteende wijk in Rotterdam-Zuid. Hier werken bewoners samen aan het verbeteren van hun klimaat. Dat doen ze met ondersteuning van Buurtklimaatje, een initiatief van diverse professionals. Aan het Amelandseplein is Sander van der Ham bezig om samen met bewoners de aangeplante groene borders bij te snoeien.
“We willen het buurtklimaat verbeteren. Dat is niet alleen fysiek, dat is ook altijd sociaal. Dat gaat hand in hand. Mensen samen brengen, samen dingen doen, op initiatief van mensen, samen gemeenschap bouwen. Dat is wat we hier in Carnisse de afgelopen 5 jaar zijn gaan doen. Het leuke in Carnisse is dat als je mensen vraagt, wat vind je belangrijk, is dat er altijd groen wordt genoemd. Daarmee zijn we uitgebreid aan de slag gegaan de afgelopen jaren. We hebben gezien dat er een grote groene gemeenschap is ontstaan die heel actief is in hun wijk.”
Zie ook de reportage “Hoe maken we Rotterdamse wijken klimaatbestendig?”
Klimaatbestendig en Paris Proof bouwen
Ook de gemeente heeft klimaatrechtvaardigheid op de agenda staan. Volgens Chantal Zeegers, wethouder Klimaat, Bouwen en Wonen, verdient iedereen in Rotterdam een fijne, groene leefomgeving. De gemeente biedt hulp aan bewoners, vooral in dichtbevolkte wijken waar huizen snel opwarmen. Dit doet zij door het verstrekken van subsidies voor klimaatadaptatie, bijvoorbeeld voor vergroening, hittemaatregelen of regenwaterafvoer. Helaas wordt nog niet iedereen bereikt, daarom wil de gemeente er meer bekendheid aan geven (meer info: www.rotterdam.nl/subsidieklimaatadaptatie).
Een speerpunt van de gemeente is om duurzame en betaalbare woningen te bouwen die klimaatbestendig en Paris Proof zijn. Dit is uitgewerkt in het Plan van Aanpak Duurzaam Doorbouwen. Paris Proof verwijst naar de klimaatdoelen van het Akkoord van Parijs (2015): maximaal 1,5–2 °C opwarming en een forse reductie van de CO₂-uitstoot. Paris Proof bouwen wordt gedefinieerd als het ontwikkelen, renoveren en gebruiken van gebouwen op zo’n manier dat ze voldoen aan de klimaatdoelen van het Parijsakkoord (Dutch Green Building Council).
Chantal Zeegers: “Paris Proof bouwen. Dat gaan wij doen in Rotterdam. In Schiehaven Noord starten we de Paris Proeftuin, zo noemen we dat.”
Om kennis te delen over Paris Proof bouwen heeft de gemeente Klimaat Academie Rotterdam opgericht, met als doel kennis te ontwikkelen en een nieuwe bouwcultuur neer te zetten.
Zie ook de reportage “Hoe maken we Rotterdamse wijken klimaatbestendig?”
Meepraten?
Wil je meer weten over dit onderwerp? Kom dan tijdens de AFFR naar het Klimaat Academie Rotterdam Debat op vrijdag 10 oktober: www.affr.nl/special/shortslandscapes-after-us-klimaat-academie-rotterdam-debate/