Vrouwen en feminisme: het zijn onderbelichte thema’s in de Rotterdamse geschiedenis. Er is weinig over geschreven en op een enkele expositie na is er nauwelijks aandacht voor de vrouwen die zich tussen 1970 en 2000 hebben ingezet voor het recht van vrouwen op zelfbeschikking, werk en huisvesting, veiligheid op straat en beeldvorming. Maar ook over de geschiedenis van niet-feministische Rotterdamse vrouwen is bijzonder weinig te vinden, stellen Marjan Beijering en Anouk van Mil, initiatiefnemers het Rotterdamse Jaar van de Vrouw, in een nieuwe column op OPEN Rotterdam.
We ontdekten dat toen we samenwerkten in het project Gerse Vrouwen, in 2021. We zijn dan ook blij dat nu, vier jaar later, erfgoedinstellingen kunnen laten zien hoe zij nadrukkelijk op zoek zijn naar Rotterdams vrouwenerfgoed. Het Maritiem Museum, het Stadsarchief, de Bibliotheek, Atlas van Stolk en Museum Rotterdam roepen alle Rotterdammers op om op zoek te gaan naar voorwerpen, documenten, foto’s die de geschiedenis van vrouwen in deze stad illustreren.
Recent is er een campagne van start gegaan op sociale media. Die heeft behalve het verzamelen van vrouwenerfgoed ook als doel het creëren van bewustzijn bij Rotterdammers: die doos met pamfletten van je oma, op zolder, zou weleens waardevol kunnen zijn.
Door met de verzamelactie
Het plan is om in 2026 door te gaan met deze verzamelactie. We willen dat doen in samenwerking met de wijkbibliotheken en door middel van activiteiten die tot doel hebben het ondersteunen van maatschappelijke initiatieven van vrouwen. Het afgelopen jaar zagen we dat zij vaak om raad vroegen bij het vinden van samenwerkingspartners, locaties en het schrijven van plannen. Daar kunnen de erfgoedpartners hen bij helpen.
Tegelijk wordt er zo een netwerk opgebouwd waarin het diverse erfgoed van Rotterdamse vrouwen zichtbaar gemaakt kan worden en behouden voor de toekomst. Het gaat daarbij dus om nog onbekend materiaal dat ontbreekt in de collectie van erfgoedinstellingen. Boeken, platen en foto’s, liedbladen, kledingstukken, diploma’s: alles wat een licht werpt op de geschiedenis van vrouwen in Rotterdam is welkom.
Tweede feministische golf het beginpunt
Zoals gezegd was het feminisme van vrouwen uit de tweede feministische golf ons beginpunt. Want halverwege de jaren 70 zetten discussies over het recht op zelfbeschikking en keuzevrijheid bij abortus de zaken landelijk op scherp. In december 1974 riep het comité Wij Vrouwen Eisen op mee te doen aan de eerste landelijke abortusdemonstratie.
In Rotterdam was het voor vrouwen uit verschillende groepen aanleiding om bij elkaar te komen om ook iets in Rotterdam te organiseren. Het leidde tot een posterplakactie voor de demonstratie in Amsterdam en een tijdelijk Rotterdams comité dat bij elkaar bleef omdat het Jaar van de Vrouw voor de deur stond. En het was de start van een Samenwerkingsverband waarin progressieve organisaties zoals Dolle Mina, de COC-vrouwen, de Rooie vrouwen en Femsoc startten met activiteiten zoals de vrouwentelefoon en het vrouwenhuis, dat er in 1977 daadwerkelijk kwam.
Het hoeft echter niet alleen maar te gaan over de activistische vrouwenstrijd. Al was het maar omdat ook de ideeën over wat feminisme is, aan verandering onderhevig zijn. Anja Meulenbelt, misschien wel de bekendste feministe in Nederland, zei in de Volkskrant van vorige week zaterdag over vrouwen: “Ik wil dat jullie waardering krijgen voor het feit dat jullie kinderen grootbrengen.”
Belang van vrouwen in de samenleving
De verhalen van vrouwen laten zien wat hun belang is in de samenleving. Eerder spraken we al over hoe steeds meer vrouwen aan het werk gingen, wat hun positie verstevigde. Maar het zorgt er ook voor dat bepaalde maatschappelijke functies onder druk komen te staan. Zo liet Willemijn Sneep in Vers Beton zien dat speeltuinverenigingen in de stad steeds minder vaak open zijn, omdat er geen vrijwilligers voorhanden zijn.
Wij denken dat het de moeite waard is om de activiteiten van en het beleid in Rotterdam vanuit een vrouwelijk perspectief te bestuderen. Zelf willen we dat doen door onderzoek in bestaande archieven te combineren met interviews die een scherper beeld schetsen van de geschiedenis van vrouwen in deze stad. Want hoe organiseerden vrouwen zich, welk beleid werkte, wat niet en waar kunnen we van leren?
Het zijn inzichten die niet mogen ontbreken in de geschiedschrijving van de stad, maar ook breder van belang zijn in een tijd waarin vrouwenrechten onder druk staan.