Op de intensive care van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, onder leiding van Diederik Gommers, heerst al jaren een vertrouwenscrisis tussen een deel van de medewerkers en de leiding van de afdeling. Dat meldt onze mediapartner Rijnmond.
Documenten laten zien dat meerdere ic-medewerkers de afgelopen vijf jaar hun zorgen deelden met de ombudsman van het ziekenhuis en de raad van bestuur. Ze spreken van een verziekte werkcultuur en vrezen voor de mogelijke effecten daarvan op de patiëntenzorg.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd doet nu onderzoek naar de werkcultuur en heeft enkele maanden geleden een gesprek gevoerd met de voorzitter van de raad van bestuur van het ziekenhuis. Dat bevestigt de inspectie na vragen van NOS en Nieuwsuur. Daarnaast deed het ziekenhuis eerder onderzoek naar drie meldingen over calamiteiten bij patiënten. Dit gebeurde op verzoek van de inspectie. Die dossiers zijn onderzocht en worden door de inspectie beschouwd als afgerond.
‘Structureel evalueren’
De beroepsvereniging Nederlandse Vereniging Intensive Care (NVIC) bracht vorig jaar ook een bezoek aan de ic van het Erasmus en kwam met een “zwaarwegend advies”: de afdeling moet het functioneren van het team structureel evalueren “met expliciete aandacht voor werkdruk, samenwerking en de veiligheidscultuur”. Daarbij is het volgens de NVIC “essentieel” dat signalen van de medewerkers serieus worden genomen.
Dit blijkt uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur met medewerking van Rijnmond, op basis van honderden interne mails en documenten, een melding van een klokkenluider en meldingen bij de inspectie. Voor het onderzoek spraken we 21 huidige en vijf voormalige medewerkers van de afdeling.
Angstcultuur
Door de jaren heen is er een angstcultuur ontstaan, waar medewerkers ook melding van maken. “We hebben het met collega’s besproken, we zijn bij de ombudsman geweest”, vertelt arts-intensivist Han Meeder. Hij is op dit moment elders gedetacheerd. “Ik weet niet wat we nog meer hadden kunnen doen.”
Eind vorig jaar ontving de raad van bestuur een klokkenluidersmelding van een specialist die ruim twintig jaar op de ic werkt. Zij stelde dat gebrek aan tegenspraak gevolgen heeft voor de zorg voor patiënten. Arts-assistenten lieten in interne enquêtes weten dat er “spanning” heerst tussen de medisch specialisten, en dat dit effect heeft op medische discussies.
Hoogleraren patiëntveiligheid en artsen uit de intensive-care-beroepsgroep noemen het uitzonderlijk dat binnen één afdeling zo veel signalen komen. “Dat zegt mij dat er te lang signalen zijn genegeerd die veel eerder opgepakt hadden moeten worden door een raad van bestuur”, zegt hoogleraar Jop Groeneweg.
Emeritus hoogleraar patiëntveiligheid Jan Klein deelt die analyse. Het kan bovendien leiden tot slordige overdrachten of problematische communicatie tussen zorgverleners. “Een slechte werkcultuur heeft per definitie invloed op patiëntenzorg.”
Het Erasmus MC benadrukt dat de eigen kwaliteitsnormen en onderzoeken geen aanwijzingen geven dat de patiëntveiligheid op de ic onder druk staat. Het ziekenhuisbestuur zegt zich daarbij ook te baseren op de database Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE). Daarin wordt veel informatie over ic-patiënten geregistreerd, ook sterfgevallen.
Maar die NICE-cijfers zijn daar niet specifiek genoeg voor, zeggen deskundigen. “Het gaat hier om onveilige situaties of niet-optimaal handelen bij patiënten”, zegt hoogleraar Groeneweg. “Zorgprocessen zijn moeilijk te vangen in data.”
‘Te weinig mensen gesproken’
Emeritus-hoogleraar Klein zegt dat juist kwalitatief onderzoek een verziekte werkcultuur kan aantonen. “Dat zijn gesprekken met werknemers. En daarvoor gebruik je een dwarsdoorsnede van je personeelsbestand.” Maar er werd voor het onderzoek vanwege de klokkenluidersmelding alleen met medisch-specialisten gesproken, niet met arts-assistenten of verpleegkundigen.
Toen het Erasmus MC namelijk de klokkenluidersmelding liet onderzoeker door commercieel adviesbureau Berenschot, was de opdracht beperkt: de klokkenluidersmelding mocht niet in “totale omvang” onderzocht worden, maar het onderzoek moest worden uitgevoerd op basis van “een beperkt aantal interviews”. Op basis van dat onderzoek concludeerde het ziekenhuisbestuur vorig jaar dat het afdelingshoofd geen gedragsregels heeft overtreden en dat de patiëntveiligheidscultuur “op orde” is.
Meerdere experts die de onderzoeksopzet over de patiëntveiligheidscultuur bekeken, noemen de benadering gebrekkig. Enkel vijftien tot twintig medisch specialisten werden geïnterviewd. “Zo komt nooit de onderste steen boven”, aldus Groeneweg.
Rol van ziekenhuisbestuur
In de klokkenluidersmelding staat ook de klacht dat de raad van bestuur al jaren op de hoogte was van de situatie. Uit documenten blijkt dat zij sinds 2021 drie meldingen van medewerkers ontving. Het ziekenhuis bevestigt dit.
Maar deze klacht in de klokkenluidersmelding werd uiteindelijk niet onderzocht. Groeneweg: “Het is voor mij onbegrijpelijk dat een systeemverantwoordelijke niet wil dat de eigen rol wordt onderzocht in een onderzoek naar vermeende misstanden.”