Al vijftig jaar kunnen Rotterdammers die vastlopen in het contact met de gemeente terecht bij de Ombudsman. In de shortdoc 50 jaar Ombudsman in Rotterdam wordt teruggeblikt op een halve eeuw ombudswerk in de stad: van de benoeming van de eerste Rotterdamse ombudsman J. Hoek van Dijke in 1976 tot de huidige organisatie onder leiding van Marianne van den Anker.
Wat begon als een klein kantoor met beperkte middelen groeide uit tot een professioneel instituut dat zich bezighoudt met steeds complexere maatschappelijke vraagstukken. Van individuele klachten over communicatie met de gemeente tot dossiers rond jeugdzorg, de coronacrisis en de toeslagenaffaire.
In de beginjaren draaide het werk van de ombudsman vooral om directe, persoonlijke klachten. Inwoners schreven brieven of kwamen langs op spreekuren, vaak met problemen die draaiden om gebrekkige communicatie of onbeantwoorde verzoeken. “Je hebt de overheid die dingen bepaalt, je hebt de burgers die dingen ondergaan, en je hebt iemand nodig die kijkt of dat wel goed gaat”, aldus politiek kenner Bas van Tijn. De ombudsman luisterde, onderzocht en probeerde achter de schermen tot oplossingen te komen, samen met de gemeente.
Onafhankelijkheid als kern van het werk
Een terugkerend thema in de geschiedenis van de ombudsman is onafhankelijkheid. De organisatie beweegt zich altijd tussen burger en overheid, maar moet juist afstand bewaren om haar werk goed te kunnen doen. “Ik denk dat onafhankelijkheid belangrijk is als laatste instantie voor mensen. Bij de ombudsman kun je terecht als je nergens anders meer terecht kunt,” aldus oud-ombudsman Anne Mieke Zwaneveld.
Die positie brengt ook spanning met zich mee. De ombudsman moet samenwerken met de gemeente, maar ook controleren en kritisch zijn. “Als een ombudsman ergens de vinger op de zere plek legt, dan is dat niet fijn voor een wethouder wiens portefeuille betreft”, legt Bas van Tijn uit. “Eigenlijk krijg je een tik op de vingers, met andere woorden dit heb je niet goed gedaan.”
Groeiende rol in een veranderende stad
Door de jaren heen groeide niet alleen het werk, maar ook de zichtbaarheid en invloed van de organisatie. Waar de ombudsman ooit vooral achter de schermen werkte, is er nu vaker sprake van publieke optredens en bredere maatschappelijke betrokkenheid. “Voor ons is het allerbelangrijkste dat de ombudsman zichtbaar is in het publieke debat en precies laat zien waar het wringt in de samenleving, ook al kan dat soms schuren als veranderingen niet snel genoeg gaan en verantwoordelijkheid uitblijft”, vertelt ombudsman Marianne van den Anker.
De kern is in vijftig jaar niet veranderd. Paul Hofstra, oud-directeur van de Rekenkamer, zegt: “De ombudsman is essentieel voor Rotterdam, omdat er altijd klachten over de gemeentelijke organisatie zijn. Daarom is er een onafhankelijke plek nodig waar inwoners hun klachten kunnen neerleggen en erop kunnen vertrouwen dat die serieus worden behandeld en opgepakt.”
Deze reportage is mede mogelijk gemaakt door Ombudsman Rotterdam-Rijnmond. De productie wordt onder redactionele verantwoordelijkheid van OPEN Rotterdam gerealiseerd.